Als zij zegt dat de anderen zieker zijn, valt het dan misschien toch mee?
Je kind komt thuis van de groepsbehandeling en zegt nauwelijks iets. Later die avond hoor je een zin die je niet meer loslaat: "Ik hoor daar eigenlijk niet eens, de anderen zijn veel zieker dan ik." Je weet niet of je opgelucht moet zijn of juist heel erg geschrokken.
Of je herkent dat licht van het telefoonscherm onder de deur, laat op de avond. Je kind scrolt en scrolt. Als je vraagt wat ze bekijkt, is het antwoord steevast: "Niks."
Die verwarring is begrijpelijk. Het klinkt bijna als goed nieuws. Maar voor veel kinderen met een eetprobleem is dit gevoel juist een groot risico. Het heet: niet ziek genoeg voelen.
Wat betekent "niet ziek genoeg" bij een eetstoornis?
Het is het gevoel dat je eetprobleem niet echt is, of niet erg genoeg, zolang er anderen zijn bij wie het erger lijkt. Dat je geen hulp verdient. Dat je je aanstelt. Of juist: dat je pas serieus genomen wordt als je net zo ziek bent als de ander.
Een moeder vertelt in BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer:
"Mijn dochter had het altijd over andere meiden; dat zij dunner waren of langer ziek waren. Ik snapte in het begin niet waarom ze dat deed."
Moeder
Veel ouders herkennen dat niet-snappen. Waarom wil je je meten aan iemand die het slechter heeft? Je wilt toch beter worden? Waarom zou je kind zich willen meten aan iemand die het slechter gaat? Het antwoord ligt bij de functie van het eetprobleem en bij het diepe verlangen om ergens bij te horen.
Waarom vergelijken kinderen met een eetstoornis zich zo?
Isabelle beschrijft dit thema in BUDDY UP, mede op basis van haar eigen onderzoek onder 155 ex-patiënten. Een paar dingen spelen vaak mee:
Het eetprobleem geeft identiteit. Voor een kind dat zich onzeker voelt, kan "ik ben degene met het eetprobleem" houvast geven. Iemand die zieker lijkt, voelt dan als bedreiging van die identiteit.
Perfectionisme en prestatiedrang. Veel kinderen met een eetprobleem zijn gedreven en willen het goed doen. Die drang kan zich ook op het eetprobleem richten. Zelfs ziek zijn moet dan "goed".
Erkenning. Als je kind het gevoel heeft dat het pas gezien wordt als het heel slecht gaat, wordt zieker zijn een manier om gehoord te worden.
De innerlijke criticus. De stem in het hoofd die zegt dat je niet goed genoeg bent, zegt ook dat je niet ziek genoeg bent.
Het is belangrijk om te weten: je kind kiest hier niet bewust voor. Het is een patroon dat bij het eetprobleem hoort.
Waar komt competitie en kopieergedrag voor?
Overal waar kinderen met een eetprobleem elkaar tegenkomen. Dat is op zich niet slecht. Lotgenoten kunnen veel steun geven en schaamte doorbreken. Maar er is ook een keerzijde.
Online. Op social media en in besloten groepen delen jongeren hun verhalen. Soms helpend, soms juist niet. Wie zich vergelijkt, vindt online altijd iemand bij wie het "erger" lijkt.
Bij lotgenoten. Ook in vriendschappen tussen kinderen met een eetprobleem kan ongemerkt een wedstrijd ontstaan. Wie heeft het het zwaarst, wie wordt het meest serieus genomen.
In groepen en klinieken. Groepsbehandeling en opname kunnen heel waardevol zijn. Tegelijk zitten daar kinderen bij elkaar die allemaal met dezelfde gedachten worstelen. Ze kunnen trucjes van elkaar overnemen, of zich gaan meten aan elkaar. Isabelle benoemt dat in het boek als een risico waar ouders alert op mogen zijn.
Dat betekent niet dat groepsbehandeling af te raden is. Het betekent dat het goed is om het te weten, en om het bespreekbaar te maken.
Wat kun je als ouder doen?
Misschien is je eerste reactie: dan mag ze daar niet meer heen, en die telefoon gaat de kast in. Die neiging is heel begrijpelijk. Je wilt je kind beschermen. Maar je kunt je kind niet afschermen van alle andere mensen met een eetprobleem. Dat hoeft ook niet. Wel kun je een tegenwicht bieden.
Neem het gevoel serieus. Ook als het je verbaast of beangstigt. "Je bent toch helemaal niet zo ziek als zij" klinkt geruststellend, maar bevestigt precies de vergelijking. Je kind hoort: zie je wel, ik ben niet ziek genoeg.
Maak duidelijk dat hulp niet verdiend hoeft te worden. Je kind verdient steun omdat het het zwaar heeft. Niet omdat het het zwaarder heeft dan een ander.
Praat open over social media. Stel nieuwsgierige vragen in plaats van te verbieden. Isabelle raadt in het boek aan om de telefoon niet af te pakken, maar samen te kijken wat online iets met je kind doet. Laat je kind zelf accounts ontvolgen of verwijderen. Dat geeft regie in plaats van strijd.
Vertel het de behandelaar. Merk je dat je kind zich steeds vergelijkt met groepsgenoten, of trucjes lijkt over te nemen? Bespreek het. Behandelaars weten dat dit voorkomt en kunnen er in de groep of individueel aandacht aan geven.
Wat wel en wat niet?
Wat wel helpt:
Erkennen dat je kind het zwaar heeft, los van hoe het met anderen gaat.
Open vragen stellen over online contacten en groepsgenoten.
Aandacht geven aan wie je kind is, niet alleen aan het eetprobleem.
Alert blijven op kopieergedrag, zonder te gaan controleren.
Je zorgen delen met de behandelaar.
Wat je liever vermijdt:
Zeggen dat je kind "het nog goed heeft" vergeleken met anderen.
Zelf vergelijken met andere kinderen, ook niet positief bedoeld.
Naar uiterlijk of eetgedrag van anderen vragen of erop reageren.
De telefoon afpakken of stiekem berichten lezen.
Wat kun je zeggen?
"Je hoeft niet zieker te zijn dan iemand anders om hulp te verdienen. Je hebt het zwaar, en dat is genoeg."
"Ik merk dat je jezelf vaak vergelijkt met anderen. Hoe voelt dat voor jou?"
"Word je blij of juist onzeker van wat je online ziet?"
"Ik zie jou. Niet het eetprobleem, en niet hoe je je verhoudt tot iemand anders."
"Ik vind het knap dat je dit vertelt. Zullen we het samen ook aan je behandelaar laten weten?"
Waarom is "niet ziek genoeg" gevaarlijk?
Omdat het gevoel je kind kan aansporen om verder te gaan in het eetprobleem. Om meer te bewijzen. Om hulp af te wijzen, omdat het die toch niet zou verdienen. En omdat het herstel kan voelen als verlies van iets wat je kind een plek gaf.
Let daarom ook op je kind lichamelijk. Zie je flauwvallen, duizeligheid, verwardheid, hartkloppingen of een snelle achteruitgang? Bel de huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost. Bij acuut gevaar bel je 112.
Hoe help je je kind ergens anders bij te horen?
Het verlangen om erbij te horen is heel menselijk. Het probleem is niet het verlangen, maar waar je kind het nu vindt. Herstel gaat ook over het vinden van andere plekken waar je kind zich gezien voelt.
Dat kan klein beginnen. Een hobby die je kind vroeger leuk vond. Een vriendin van vóór het eetprobleem. Een sportclub, een muziekles, een vrijwilligersplek. Plekken waar je kind iemand is om wie het is, niet om hoe ziek het is.
Ook lotgenotencontact kan helpend zijn, juist als het gericht is op herstel. Een ervaringsdeskundige die zelf herstelde, laat zien dat je niet ziek hoeft te zijn om ergens bij te horen. Dat is een heel andere boodschap dan de wedstrijd die online of in een groep kan ontstaan.
Ook jij hoeft niet te vergelijken
Misschien merk je dat jij je ook vergelijkt. Met andere ouders, met andere kinderen die sneller herstellen, met gezinnen die het beter lijken te doen. Dat is menselijk. Maar ook voor jou geldt: jouw zorgen zijn echt, ook als het bij een ander erger lijkt. Je mag steun zoeken, zonder eerst te bewijzen dat je die nodig hebt.
Genoeg, precies zoals het is
Je kind hoeft niet zieker te worden om serieus genomen te worden. Dat is misschien de belangrijkste boodschap die je kunt geven, keer op keer. Het is genoeg dat je kind het zwaar heeft. Het is genoeg dat jij je zorgen maakt.
Herstel begint vaak op het moment dat een kind merkt dat het gezien wordt zonder iets te hoeven bewijzen. Dat kan langzaam gaan. Maar elke keer dat jij die boodschap herhaalt, geef je je kind een stukje van een andere plek om bij te horen.
Lees ook
Wil je leren hoe je je kind steunt zonder mee te gaan in vergelijken? Het BUDDY UP ouder- en naastenprogramma geeft je handvatten om je kind te laten voelen dat het genoeg is, precies zoals het is.