Steeds ruzie met je kind? Uit de Dramadriehoek, de Winnaarsdriehoek in

Het begon met een simpele vraag. Of je kind nog iets wilde drinken. Tien minuten later slaat er een deur, roept je partner dat het zo niet langer kan, en zit jij alleen aan tafel met een knoop in je maag. Weer. Je weet niet eens meer precies hoe het begon.

Hoe zijn we zo geworden? We waren altijd zo'n hecht gezin. Vroeger maakten jullie ook weleens ruzie, maar dan was het na een uur weer goed. Nu hangt de spanning dagen in huis. Je loopt op je tenen door je eigen keuken.

Als dit herkenbaar is: je bent niet de enige. In gezinnen met een eetprobleem lopen de spanningen hoog op. Iedereen is moe, bang en op scherp. En dan schieten mensen in rollen die het alleen maar erger maken.

Waarom is er zoveel ruzie bij een eetstoornis?

Omdat iedereen iets probeert te redden. Jij je kind. Je kind zichzelf, op de enige manier die het nu kent. Je partner het gezin. Allemaal met goede bedoelingen. Maar die goede bedoelingen botsen.

Een moeder beschrijft in BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer, hoe dat bij hen ging:

"Mijn man en ik deden zo ons best, maar ons kind ging meer en meer in verzet. Haar eetstoornis groeide en wij werden nog strenger. Zo hielden we samen de cirkel in stand. Hadden we in het prille begin maar meteen geluisterd naar ons eigen kind."

Moeder

Die cirkel herkennen veel ouders. Je doet meer van hetzelfde, omdat je niet weet wat je anders moet doen. En je kind reageert met meer van hetzelfde terug.

Wat is de Dramadriehoek?

De Dramadriehoek is een model uit de psychologie dat Isabelle in het boek gebruikt. Het beschrijft drie rollen waarin mensen schieten als het spannend wordt:

  • De Redder neemt over. Doet dingen voor de ander, lost op, beschermt. "Laat mij maar, ik regel het wel."

  • De Aanklager wijst aan wat er fout gaat. Verwijt, dreigt, wordt streng. "Jij maakt dit hele gezin kapot."

  • Het Slachtoffer voelt zich machteloos. Klaagt, geeft op, voelt zich aangevallen. "Wat ik ook doe, het is nooit goed."

Het verraderlijke is dat de rollen steeds wisselen. Je begint als Redder, je kind wijst je hulp af, je voelt je Slachtoffer, en voor je het weet ben je Aanklager. Je kind doorloopt dezelfde rollen. Zo blijft de driehoek draaien, en niemand stapt eruit.

Hoe herken je de rollen in jullie gezin?

Kijk eens terug naar de laatste ruzie. Misschien ging het zo: jij smeerde nog snel een boterham voor de schooltas (Redder). Je kind liet hem liggen. Jij zei 's avonds: "Ik doe ook alles voor niks" (Slachtoffer). En toen je kind de deur dichtgooide, riep je dat het zo egoïstisch was (Aanklager). Drie rollen in één avond. Herkenbaar?

Wie nam bij jullie welke rol aan?

  • Heb jij dingen overgenomen die je kind zelf kan, uit angst?

  • Heb je iets gezegd wat vooral een verwijt was?

  • Voelde je je op een gegeven moment vooral onmachtig en onbegrepen?

  • Speelde je partner een andere rol dan jij? Bijvoorbeeld de een de strenge, de ander de beschermer?

Dat laatste komt veel voor. Ouders verdelen de rollen ongemerkt. Je kind kan daar, zonder het bewust te willen, gebruik van maken. Dat is geen manipulatie van je kind. Het eetprobleem zoekt gewoon de ruimte.

Wat ben ik voor ouder? Ik had mijn mond moeten houden. Die gedachten komen vaak na zo'n avond. Het doel is niet om jezelf te veroordelen. Iedereen schiet in deze rollen. Het doel is om het eerder te zien, zodat je kunt kiezen.

Wat is de Winnaarsdriehoek?

De Winnaarsdriehoek is de uitweg. Voor elke rol in de Dramadriehoek is er een gezonde tegenhanger:

  • Van Redder naar Opvoedend. Je zorgt, maar je neemt niet over. Je gelooft dat je kind zelf iets kan, en je biedt steun als het erom vraagt.

  • Van Aanklager naar Assertief. Je zegt duidelijk wat je wilt en wat je grens is, zonder verwijt. Je spreekt vanuit jezelf, in de ik-vorm.

  • Van Slachtoffer naar Kwetsbaar. Je laat zien wat je voelt, zonder de ander de schuld te geven. Je durft verdriet te tonen in plaats van boosheid.

Het verschil zit vaak in een paar woorden. Maar die woorden veranderen hoe je kind je hoort.

Hoe klinkt dat in de praktijk?

Een paar voorbeelden, telkens eerst de Dramadriehoek en dan de Winnaarsdriehoek:

Redder: "Ik bel de school wel om te zeggen dat je ziek bent." Opvoedend: "Ik merk dat je erg tegen morgen opziet. Wat heb je nodig om te kunnen gaan?"

Aanklager: "Je doet dit expres, je denkt alleen aan jezelf." Assertief: "Ik wil niet dat er tegen elkaar geschreeuwd wordt. Ik stop nu en we praten later verder."

Slachtoffer: "Ik doe alles voor je en het helpt niks." Kwetsbaar: "Ik ben bang en verdrietig. Ik weet soms niet hoe ik je kan helpen."

Merk je het verschil? In de tweede zinnen praat je over jezelf, niet over je kind. Dat maakt het voor je kind makkelijker om niet in de verdediging te schieten.

Waarom werkt verdriet beter dan boosheid?

Boosheid is vaak een dekmantel. Daaronder zit angst, verdriet of machteloosheid. Als je alleen de boosheid laat zien, ziet je kind een aanval. Als je laat zien wat eronder zit, ziet je kind een mens.

Isabelle beschrijft in het boek ook geweldloos verzet: een manier van grenzen stellen zonder escalatie. De kern ervan vat ze zo samen:

"Het leert ouders de machteloosheid verdragen in plaats van bevechten."

Isabelle Plasmeijer, uit BUDDY UP

Dat is misschien het moeilijkste wat er is. Machteloosheid voelt onverdraaglijk. Maar wie stopt met vechten tegen het gevoel, krijgt ruimte om rustiger te reageren.

En als je partner in een andere rol zit?

Vaak is de een thuis de Redder en de ander de Aanklager. De een beschermt, de ander wordt streng. Daarna verwijten jullie elkaar dat het zo niet werkt. Zo ontstaat er een tweede driehoek, tussen jullie als ouders.

Praat daarover op een rustig moment, zonder je kind erbij. Niet om te bepalen wie gelijk heeft, maar om te zien welke rollen jullie aannemen. Spreek af hoe jullie willen reageren als het misgaat, en wie dan het woord doet. Isabelle noemt het eetprobleem in het boek het eetmonster: de gezamenlijke vijand. Niet jullie relatie is het probleem, en ook je kind niet.

Wat kun je zeggen?

  • "Ik merk dat we weer in een ruzie belanden. Ik wil dat niet. Ik stop nu even."

  • "Ik ben niet boos op jou. Ik ben bang, en dat komt er soms als boosheid uit."

  • "Ik vind dit moeilijk. Ik weet niet altijd wat ik moet doen, maar ik blijf het proberen."

  • "Wat heb je nu van mij nodig? Hulp, of dat ik even niks zeg?"

  • "Het spijt me dat ik zo uitviel. Dat was niet eerlijk tegenover jou."

Dat laatste is belangrijk. Ben je uitgevallen? Zeg sorry. Dat kan altijd, ook uren of dagen later. Het laat je kind zien dat fouten maken en herstellen allebei mogen.

Wat wel en wat niet?

Wat wel helpt:

  • Na een ruzie terugkijken: welke rol nam ik aan?

  • Spreken in de ik-vorm: "ik voel", "ik wil", "ik vind".

  • Een gesprek pauzeren als het escaleert, en later terugkomen.

  • Met je partner afspreken wie het gesprek voert als het over eten gaat.

  • Sorry zeggen als je over je eigen grens ging.

Wat je liever vermijdt:

  • Verwijten met "jij altijd" of "jij nooit".

  • Dingen overnemen die je kind zelf kan, alleen om ruzie te voorkomen.

  • Dreigen met straf of beloningen beloven rond eten.

  • Een ruzie uitvechten aan tafel of vlak voor het eten.

Wanneer is het meer dan ruzie?

Soms lopen spanningen zo hoog op dat iemand niet meer veilig is. Bij geweld, dreiging of acuut gevaar bel je 112. Maak je je zorgen over de lichamelijke toestand van je kind, bel dan de huisarts of buiten kantoortijd de huisartsenpost. En merk je dat jullie als gezin steeds vastlopen, vraag dan ook hulp voor jezelf. Dat is geen falen, dat is verstandig.

Je hoeft het niet perfect te doen

Je gaat nog vaak in de Dramadriehoek schieten. Dat doet iedereen, zeker onder zoveel spanning. Het gaat er niet om dat je het nooit meer doet. Het gaat erom dat je het sneller ziet, en dat je de weg terug kent.

Elke keer dat je kiest voor kwetsbaar in plaats van verwijtend, laat je je kind iets zien. Dat jullie aan dezelfde kant staan. Dat het eetprobleem de tegenstander is, niet jullie onderling. Veel gezinnen vinden zo, stap voor stap, weer meer rust in huis.

Lees ook

Wil je leren hoe je uit de strijd stapt en weer verbinding maakt met je kind? Het BUDDY UP ouder- en naastenprogramma geeft je handvatten om anders te reageren, ook op de moeilijke momenten.

Previous
Previous

De 7 fases van herstel: in welke fase zit jouw kind?

Next
Next

Niet ziek genoeg: competitie en kopieergedrag bij een eetstoornis