Het is warm, maar je kind draagt nog steeds lange mouwen. Dan zie je het, als de mouw even omhoog schuift. Wondjes of plekken die je niet kunt verklaren. Je hart slaat over. Je wilt schreeuwen, huilen, je kind vastpakken. Alles tegelijk.
Hoe heb ik dit niet gezien?
Die schrik is begrijpelijk. Haal eerst even adem. Hoe je nu reageert, doet ertoe. En je hoeft het niet perfect te doen.
Waarom doet een kind zichzelf pijn?
Zelfbeschadiging is meestal geen poging om dood te gaan. Voor veel kinderen is het een manier om met heel grote gevoelens om te gaan. Spanning, angst, verdriet, boosheid of leegte. De pijn geeft even lucht of afleiding. Het is een overlevingsstrategie, al is het een schadelijke.
Bij een eetstoornis komt dit vaker voor dan veel ouders denken. Beide kunnen voortkomen uit hetzelfde: een manier om iets te voelen of juist niet te voelen, om controle te houden of om jezelf te straffen.
Het betekent niet dat je kind aandacht zoekt. Veel kinderen verbergen het juist met veel moeite.
Wat heeft dit met de eetstoornis te maken?
In BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer voor ouders en naasten, staat een gedachte centraal: een eetprobleem heeft een functie. Het is een manier waarop je kind zich probeert te beschermen tegen pijn die te groot voelt. Het eten is het topje van de ijsberg. Daaronder zitten gevoelens en gedachten die je kind niet goed kan hanteren.
Het boek beschrijft ook verschillende afweermechanismen. Eén daarvan is jezelf beledigen: de pijn, boosheid of teleurstelling die je voelt, richt je op jezelf. In plaats van te zeggen "dit doet me pijn" of "ik ben boos op jou", wordt het "ik ben het niet waard" of "ik verdien dit". Bij sommige kinderen blijft dat bij gedachten. Bij anderen uit het zich ook in hun gedrag, in het eten of in zichzelf pijn doen.
Dat helpt je om het anders te zien. Niet als iets wat je kind jou aandoet, maar als een signaal van hoe zwaar het van binnen is.
Wat speelt er vaak van binnen?
Veel kinderen met een eetstoornis zijn heel streng voor zichzelf. Ze denken dat ze niet goed genoeg zijn, of dat ze een last zijn voor anderen. Daar komt vaak een diepe schaamte bij. Een dochter met anorexia zegt het in BUDDY UP in één zin:
"Niemand begrijpt mij echt, ik schaam me vooral voor mezelf!"
Dochter met anorexia
Die zin laat zien hoe eenzaam het kan voelen. Je kind schaamt zich niet alleen voor wat het doet, maar voor wie het is. Dat is precies waarom een felle reactie zo hard kan aankomen. En waarom rust, warmte en begrip zoveel betekenen, ook als je kind er op het moment zelf niets van laat merken.
Hoe reageer je als je het ontdekt?
Je staat in de gang, voor de deur van je kind. Je wilt kloppen en weet niet wat je moet zeggen. Als ik nu het verkeerde zeg, raak ik haar kwijt.
Rustig, ook als je vanbinnen in paniek bent. Je kind schaamt zich waarschijnlijk enorm. Een felle reactie kan ervoor zorgen dat het zich nog meer terugtrekt en het nog beter gaat verbergen.
Wat wel helpt:
Laten merken dat je het gezien hebt, zonder te oordelen.
Vragen of er wondjes zijn die verzorgd moeten worden.
Zeggen dat je van je kind houdt en dat het er niet alleen voor staat.
Luisteren zonder meteen te willen oplossen.
Hulp inschakelen: de huisarts of de behandelaar als je kind al in zorg is.
Wat je liever vermijdt:
Boos worden of dreigen.
Eisen dat het "nu meteen" stopt. Daarmee neem je de enige uitlaatklep weg die je kind nu heeft, zonder dat er iets anders voor in de plaats komt.
Je kind voortdurend controleren op nieuwe wondjes.
Het afdoen als een fase of aandacht trekken.
Doorvragen naar details van wat je kind precies doet.
Wat kun je zeggen?
"Ik zag je arm. Ik ben niet boos. Ik maak me zorgen en ik wil je helpen."
"Ik hoor je. Wat moet het moeilijk voor je zijn."
"Het moet heel zwaar zijn als dit je helpt om het vol te houden."
"Je hoeft me nu niet alles te vertellen. Ik ben er als je wilt praten."
"Ik wil graag samen met jou naar de huisarts, zodat er iemand meekijkt die hier verstand van heeft."
Welke hulp is nu nodig?
Zelfbeschadiging is altijd een reden om hulp te zoeken. Vertel het aan de behandelaar van je kind, of maak een afspraak bij de huisarts als je kind nog geen hulp krijgt. Bespreek dit ook als je kind vraagt het geheim te houden. Je kunt zeggen dat je het niet achter de rug van je kind om doet, maar samen.
Dit is niet iets wat je als ouder zelf moet oplossen. Jij bent er om naast je kind te staan, niet om de hulpverlener te zijn. Zorg dat de mensen die je kind behandelen het weten, zodat ze ernaar kunnen kijken en er samen met je kind aan kunnen werken.
Zijn er wonden die diep zijn, blijven bloeden of er ontstoken uitzien? Ga dan naar de huisarts of buiten kantoortijd naar de huisartsenpost. Bij acuut gevaar bel je 112.
En als je kind zegt dat het niet meer wil leven?
Soms gaat zelfbeschadiging samen met gedachten aan de dood. Durf daar rechtstreeks naar te vragen. Vragen naar zelfmoordgedachten brengt je kind niet op een idee. Het geeft je kind juist ruimte om te vertellen wat er speelt.
Je kunt vragen: "Denk je weleens dat je er niet meer wilt zijn?"
Zegt je kind ja, of maak je je daar zorgen over? Neem dan dezelfde dag contact op met de huisarts of de behandelaar. Je kunt ook bellen met 113 Zelfmoordpreventie: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Dat kan ook voor jou als ouder, om te overleggen. Is er direct gevaar, bel dan 112.
Hoe blijf je in contact in de weken daarna?
Na de eerste schrik komt het gewone leven weer. Maar jij kijkt anders naar je kind. Je bent alert, misschien wel de hele dag. Dat is begrijpelijk. Probeer toch niet in de rol van controleur te schieten. Hoe meer je kind zich bekeken voelt, hoe groter de kans dat het zich verder afsluit.
Kies liever voor verbinding. Vraag op een rustig moment hoe het gaat, zonder dat het een verhoor wordt. Doe samen iets wat niets met eten of met problemen te maken heeft. Een wandeling, een serie, samen koken als dat past.
Vraag af en toe: "Is er vandaag iets gebeurd waardoor het zwaarder voelde?" Zo leer je samen herkennen wanneer de spanning oploopt. Daar kan je kind in de behandeling verder mee aan de slag.
Hoe zorg je voor jezelf?
's Nachts lig je wakker en luister je naar elk geluid in huis. Overdag doe je alsof alles gewoon is.
Dit ontdekken is schokkend. Het is normaal dat je er wakker van ligt, of dat beelden blijven terugkomen. Praat erover met iemand die je vertrouwt, of met je eigen huisarts. Je hoeft dit niet sterk en alleen te dragen. Hoe beter jij ondersteund bent, hoe rustiger je er voor je kind kunt zijn.
Misschien voel je je schuldig. Had ik het eerder moeten zien? Heb ik iets verkeerd gedaan? Die vragen zijn begrijpelijk, maar ze helpen je nu niet verder. Je had niet de kennis die je nu hebt. Wat je nu doet, telt.
Er is een weg vooruit
Zelfbeschadiging is een teken dat je kind heel veel pijn heeft. Met de juiste hulp kan het leren om op een andere manier met die gevoelens om te gaan. Dat gaat stap voor stap, met terugvallen erbij. Jouw rustige aanwezigheid is daarbij een belangrijke basis.
Lees ook
Wil je met iemand die het zelf van binnenuit kent bespreken hoe je je kind kunt steunen? Plan een gesprek bij ISA Power. Onze begeleiding is een aanvulling op de zorg die je kind krijgt, niet een vervanging ervan.