Je komt een oude foto tegen. Een vakantie, jaren geleden. Iedereen lacht, je kind heeft een ijsje in de hand en chocolade op de wang. Je kijkt er lang naar. En ineens moet je huilen. Om dat kind, om dat gezin, om hoe vanzelf het toen allemaal ging.
Hoe zijn we hier terechtgekomen? Je had nooit gedacht dat het zo uit de hand zou lopen.
En meteen daarna komt de schaamte. Want je kind is er toch nog. Mag je dan wel rouwen?
Ja. Dat mag. Wat je voelt heeft een naam, en het is heel normaal.
Is dit echt rouw?
Rouw gaat niet alleen over de dood. Je kunt ook rouwen om iets wat je verliest terwijl de persoon er nog is. Om het gewone leven, om de toekomst die je voor je zag, om het kind zoals je het kende. Dat heet ook wel levend verlies.
Bij een eetstoornis verlies je veel tegelijk. Ontspannen maaltijden. Spontane uitjes. Een kind dat vrolijk thuiskomt. De rol van gewone ouder, die niet hoeft te controleren. Het is logisch dat je dat mist.
Waarom schamen ouders zich voor dit verdriet?
Ik mag niet klagen. Zij heeft het veel zwaarder.
Omdat het voelt als opgeven. Alsof je je kind al hebt afgeschreven. Of omdat je denkt dat je je verdriet moet bewaren voor als het echt slecht gaat. Maar rouwen om wat er nu niet is, betekent niet dat je geen hoop meer hebt. Je kunt allebei tegelijk voelen. Verdriet om nu, en hoop voor later.
Hoe voelt deze rouw?
Een collega laat foto's zien van de diploma-uitreiking van haar zoon. Je zegt dat het mooi is, en dat meen je ook. In de auto naar huis rijd je met een brok in je keel.
Iedereen rouwt anders. Veel ouders herkennen:
Golven. Het ene moment gaat het, het volgende overvalt het je in de supermarkt.
Boosheid. Op de eetstoornis, op de wereld, op mensen bij wie alles gewoon lijkt te gaan.
Jaloezie. Bij verhalen van vrienden over diploma's, vakanties of feestjes van hun kinderen.
Moeheid. Rouw kost energie, ook als je het niet zo noemt.
Schuld. Over je eigen verdriet, terwijl je kind het zwaarder heeft.
Al die gevoelens zijn normaal. Ze maken je geen slechtere ouder.
Wat zit er onder de boosheid?
In BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer voor ouders en naasten, wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire emoties. Het eerste gevoel is vaak kwetsbaar: verdriet, angst, gemis. Maar dat gevoel is zo pijnlijk dat er snel iets anders overheen komt. Boosheid bijvoorbeeld, of drukte, of grapjes.
Dat is geen fout. Het is een manier om jezelf te beschermen. Boos zijn op de wachtlijst voelt minder machteloos dan verdrietig zijn om je kind.
Het helpt wel om af en toe onder die boosheid te kijken. Wat mis ik eigenlijk? Waar ben ik bang voor? Vaak zit daar het echte verdriet. En dat verdriet heeft ruimte nodig, anders blijft het als boosheid of onrust naar boven komen.
Welk type ouder ben jij nu?
Het boek beschrijft vier manieren waarop ouders met de eetstoornis van hun kind kunnen omgaan. Je kunt ontkennend zijn: het valt wel mee, het gaat vanzelf over. Je kunt je machteloos voelen: wat ik ook doe, het helpt niet. Je kunt wanhopig zijn: dit komt nooit meer goed. En je kunt optimistisch zijn: het is zwaar, maar we komen er samen doorheen.
Het is goed om te weten dat je niet in één hokje zit. De meeste ouders schuiven heen en weer. Op een goede dag ben je optimistisch, na een slechte nacht voel je je wanhopig. Rouw beweegt mee met die golven.
Herkennen waar je nu staat, helpt. Niet om jezelf te veroordelen, maar om te zien wat je nodig hebt. Een ouder die zich machteloos voelt, heeft vooral steun nodig. Een ouder die wanhopig is, heeft hoop nodig van anderen die het verder zagen gaan.
Kan verdriet en hoop samengaan?
Ja. Een moeder beschrijft in BUDDY UP hoe zij naar de moeilijke jaren kijkt:
"Ik heb nergens spijt van, en ik voel me niet schuldig [...] Met iedere opname, ieder angstig moment en iedere kleine overwinning, leren wij de eetstoornis en ons kind nog beter kennen."
Saskia, moeder
Wat opvalt, is dat ze het zware niet wegpraat. De opnames en de angst zijn er gewoon. Maar ze ziet ook de kleine overwinningen. En ze ziet dat ze haar kind, juist in deze tijd, op een nieuwe manier leert kennen.
Dat is geen trucje om je beter te voelen. Het is een manier van kijken die naast het verdriet kan bestaan. Je mag missen wat er was, en tegelijk zien wat er nu groeit.
Wat helpt bij deze rouw?
Wat wel helpt:
Het een naam geven. "Ik rouw om hoe het was." Dat alleen kan al opluchten.
Je verdriet delen met iemand die niet gaat oplossen, maar luistert.
Kleine rituelen. Een wandeling op een vaste plek, een schrift waarin je schrijft wat je mist.
Kleine goede momenten opmerken, ook nu. Een lach, een film samen op de bank.
Kleine overwinningen opschrijven, ook als ze klein lijken.
Accepteren dat dit verdriet erbij hoort, zonder dat het alles hoeft te bepalen.
Wat je liever vermijdt:
Je verdriet wegstoppen tot het er ineens uitbarst.
Jezelf vergelijken met ouders bij wie "alles goed gaat".
Je kind laten merken dat hij of zij de oorzaak is van jouw verdriet.
Wat kun je zeggen?
Tegen jezelf, of tegen iemand die je vertrouwt:
"Ik mis hoe het was. Dat is verdriet, en dat mag er zijn."
"Ik kan rouwen om nu en toch hoop hebben voor later."
"Ik heb geen oplossing nodig. Ik wil gewoon even vertellen hoe zwaar het is."
"Ik merk dat ik boos ben, maar eigenlijk ben ik heel verdrietig."
En als je kind ziet dat je verdrietig bent:
"Ik ben verdrietig omdat het nu zo moeilijk is. Dat ligt niet aan jou. Ik ben verdrietig om de eetstoornis."
Mag je kind jouw verdriet zien?
Veel ouders houden hun tranen bewust weg bij hun kind. Ze zijn bang dat het kind zich nog schuldiger gaat voelen. Dat is een begrijpelijke reflex.
Toch hoeft je verdriet geen geheim te zijn. Een kind dat ziet dat jij ook gevoelens hebt, leert dat verdriet er mag zijn en dat je het kunt delen. Voor een kind dat zelf moeite heeft met voelen en uiten, kan dat een belangrijk voorbeeld zijn.
Het verschil zit in hoe je het brengt. Laat je kind niet jouw verdriet dragen of oplossen. Zeg kort wat je voelt, en maak duidelijk dat het niet de schuld van je kind is. Ga daarna voor jezelf ergens anders je steun halen: bij je partner, een vriend, of iemand die er professioneel naar kan kijken.
Laat je partner en kinderen ook rouwen
Iedereen in het gezin verliest iets. Je partner rouwt misschien anders, stiller, of juist door hard te werken. Broers en zussen missen hun broer of zus zoals die was, en het gezin van vroeger. Geef elkaar ruimte om dat op een eigen manier te doen.
Rouwt je partner anders dan jij, dan betekent dat niet dat hij of zij minder voelt. De een praat, de ander gaat klussen. Probeer daar niet over te strijden. Vraag liever af en toe: "Hoe is het eigenlijk met jou?"
Wanneer zoek je hulp?
Merk je dat het verdriet je helemaal vastzet? Kun je niet meer slapen, niet meer functioneren, of voel je je al weken somber? Ga dan naar je huisarts. Rouw is normaal. Maar je hoeft het niet in je eentje te dragen als het te zwaar wordt.
Ruimte voor iets nieuws
Het leven van vroeger komt misschien niet precies zo terug. Wel kan er later iets nieuws ontstaan. Veel gezinnen vinden na verloop van tijd weer rust, op een andere manier dan vroeger. Rouwen om wat was, maakt ruimte om dat nieuwe ooit te kunnen zien.
Lees ook
Zoek je een plek waar ook jouw verdriet gezien wordt? Het BUDDY UP ouder- en naastenprogramma is er speciaal voor ouders en naasten, met aandacht voor wat jij zelf doormaakt.