Is het mijn schuld dat mijn kind een eetstoornis heeft?

Je had nooit gedacht dat het zo uit de hand zou lopen.

En nu het zover is, komt die ene gedachte steeds terug. Bij het afruimen van de tafel. In de auto, op weg naar de zoveelste afspraak. 's Nachts, als je naar het plafond ligt te staren.

Het is vaak de eerste gedachte, nog voordat je hem hardop durft te zeggen. Wat heb ik fout gedaan? Was ik te streng, of juist te los? Heb ik ooit iets gezegd over eten of over mijn eigen lichaam? Had ik meer thuis moeten zijn?

Misschien lig je er wakker van. Misschien voel je het elke keer dat je je kind ziet worstelen. Dan wil je vooral dit weten: je bent niet de enige. Bijna elke ouder die wij spreken, draagt deze vraag met zich mee.

Zijn ouders de oorzaak van een eetstoornis?

Nee. Een eetstoornis ontstaat niet door één ding, en zeker niet door één persoon. Er spelen altijd meerdere dingen mee. Vroeger werd er weleens met een beschuldigende vinger naar ouders gewezen. Dat beeld is achterhaald. Ouders worden nu juist gezien als een van de belangrijkste bronnen van steun in het herstel.

In BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer, wordt het ontstaan uitgelegd met drie woorden: Nature, Life events en Manifestaties.

  • Nature is wat je kind meekrijgt. Aanleg en karakter, zoals perfectionisme, gevoeligheid, een groot verantwoordelijkheidsgevoel of de neiging om het iedereen naar de zin te maken.

  • Life events zijn de dingen die gebeuren. Druk op school, pesten, een verhuizing, een scheiding, verlies, de puberteit, social media.

  • Manifestaties zijn de manieren waarop het zich uiteindelijk laat zien. Het eetprobleem is er één van.

Een eetstoornis is dus een samenspel. Het eetprobleem is voor je kind een manier om met spanning of pijn om te gaan. Een copingsmechanisme, geen opvoedfout. Soms is er niet eens een duidelijke aanleiding te vinden.

Speelt de opvoeding dan helemaal geen rol?

Dat zou te makkelijk zijn. Elk gezin heeft zijn eigen gewoontes, ongeschreven regels en manieren van omgaan met gevoelens. Kinderen leren veel door te kijken. Hoe praten de volwassenen thuis over hun lichaam? Mag je boos of verdrietig zijn? Wordt er vooral gekeken naar wat je presteert, of ook naar wie je bent?

Zulke dingen kunnen meespelen, als een van de vele draadjes. Maar ze maken jou niet de oorzaak. Bovendien kun je er vanaf vandaag iets mee. Laat thuis zien hoe jij met emoties omgaat. Waardeer je kind om wie het is, niet alleen om cijfers, sport of hoe lief het altijd meehelpt. Dat is geen boetedoening. Dat is gewoon goed ouderschap, en het helpt herstel.

Waarom voel ik me dan toch zo schuldig?

Omdat je van je kind houdt. Schuldgevoel is vaak de schaduw van liefde. Je wilt je kind beschermen, en als dat niet lukt, zoekt je hoofd een verklaring. Liever een verklaring bij jezelf dan het gevoel dat je machteloos bent.

Misschien betrap je jezelf erop dat je oude foto's doorbladert. Was ze daar al zo stil? Had ik toen iets moeten zeggen over dat dieet van mij? Je zoekt het moment waarop het misging.

Daarbij kijk je nu terug met kennis die je toen niet had. Achteraf zie je signalen die op het moment zelf heel gewoon leken. Dat is geen falen. Zo werkt terugkijken.

Een vader vertelt in BUDDY UP hoe hard dat besef kan binnenkomen:

"Waar ik me nooit bewust van ben geweest is dat mijn gedrag zo'n impact heeft gehad in het leven van mijn dochter. Ik voelde me zo ontzettend schuldig, en begon opeens aan alles te twijfelen."

Vader

Herken je dat? Dat ene inzicht dat ineens alles op losse schroeven zet? Dan is het goed om te weten dat twijfel bij dit proces hoort. Het betekent dat je eerlijk kijkt. Het betekent niet dat je een slechte ouder bent.

Mag ik dan helemaal niet terugkijken?

Je mag terugkijken om te leren, niet om jezelf te straffen. Misschien werd er thuis veel over lijnen gepraat, of was er weinig ruimte voor verdriet en boosheid. Dat eerlijk zien is moedig. Het maakt je een ouder die groeit.

Het helpt om schuld en verantwoordelijkheid uit elkaar te halen:

  • Schuld kijkt achteruit en zegt: het is mijn fout.

  • Verantwoordelijkheid kijkt vooruit en zegt: wat kan ik vanaf nu doen?

Focus daarbij op hoe en waarom iets is gegaan, niet op wie er schuld heeft. "Hoe gingen wij thuis om met verdriet?" is een vraag waar je iets mee kunt. "Wie heeft dit veroorzaakt?" brengt je nergens.

Waarom helpt schuldgevoel je kind niet?

Je kent het misschien: je staat in de keuken, je kind zegt iets kortafs, en meteen schiet het door je heen. Zie je wel, het ligt aan mij. Schuldgevoel kost energie. Heel veel energie. En die energie heb je juist nodig om naast je kind te staan. Een moeder van een dochter met anorexia zegt het in BUDDY UP zonder omwegen:

"Het heeft totaal geen zin jezelf iets te verwijten. Niemand is daarbij gebaat. Het staat alleen maar je energie in de weg om je dochter te helpen."

Moeder van een dochter met anorexia

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Schuldgevoel verdwijnt niet omdat je besluit dat het weg moet. Wel kun je oefenen om het minder ruimte te geven. Bijvoorbeeld door bij elke negatieve gedachte over jezelf bewust een tegenovergestelde gedachte te zoeken.

  • "Ik heb het niet gezien." Daartegenover: "Ik zie het nu, en ik kom in actie."

  • "Ik heb het verkeerd gedaan." Daartegenover: "Ik deed wat ik kon met wat ik toen wist."

  • "Ik ben een slechte ouder." Daartegenover: "Ik ben een ouder die blijft, ook nu het moeilijk is."

Wat kun je doen met je schuldgevoel?

  • Spreek het uit. Tegen je partner, een vriend of een ervaringsdeskundige. Een gedachte die je hardop zegt, verliest vaak een deel van haar kracht.

  • Schrijf het op. Zet je zorgen op papier en streep aan wat je nu nog kunt beïnvloeden. Richt je energie op dat stuk.

  • Let op hoe je tegen jezelf praat. Zou je dit ook tegen een andere ouder zeggen? Geef jezelf dezelfde mildheid.

  • Kijk naar wat je wél doet. Je zoekt informatie, je leest dit, je blijft. Dat is precies wat je kind nodig heeft.

  • Zoek andere ouders op. Schaamte en schuld groeien in stilte. Ze krimpen als je merkt dat anderen hetzelfde voelen.

Dat laatste klinkt misschien eng. Een andere vader beschrijft in BUDDY UP hoe hij naar zijn eerste ouderbijeenkomst ging:

"Ik schaamde mij dat mijn kind ziek was, en ik voelde mij schuldig. [...] Ik was op het ergste voorbereid, maar het was eigenlijk heel erg fijn en motiverend."

Vader

Wat kun je zeggen tegen je kind?

Je kind heeft al genoeg te dragen. Je schuldgevoel hoort niet op zijn of haar schouders. Een oprecht excuus voor iets concreets mag wel, als je dat voelt. Sorry zeggen kan altijd. Houd het kort en maak er geen gesprek over jezelf van.

Zinnen die ruimte geven:

  • "Ik heb niet alles goed gedaan, en dat spijt me. Ik wil vanaf nu vooral naast je staan."

  • "Ik weet niet alles, maar ik ga hier samen met jou doorheen."

  • "Jij hebt hier niet voor gekozen. Ik houd van jou, ook nu het moeilijk is."

  • "Je hoeft mij niet te sparen. Ik kan het hebben, en ik zoek ook steun voor mezelf."

Liever niet:

  • "Het is allemaal mijn schuld." Je kind gaat dan jou troosten.

  • "Wat heb ik toch fout gedaan?" Je kind voelt zich dan de oorzaak van jouw verdriet.

Wat je kind van jou nodig heeft

Je kind heeft geen ouder nodig die alles goed heeft gedaan. Je kind heeft een ouder nodig die blijft. Dat kun je, ook met een rugzak vol twijfels.

Ouders die hun schuldgevoel een plek geven, krijgen meer ruimte om rustig en liefdevol aanwezig te zijn. Niet perfect, wel echt. En dat is wat helpt.

Misschien komt het schuldgevoel later nog vaak terug. Op een slechte dag, na een ruzie aan tafel, als iemand een onhandige opmerking maakt. Dat is normaal. Je hoeft het niet in één keer kwijt te raken. Elke keer dat je het opmerkt en jezelf toch een beetje mildheid geeft, oefen je. En je kind ziet daardoor iets belangrijks: dat je fouten mag maken en daarna gewoon verder kunt.

Lees ook

Je hoeft het niet alleen te dragen

Schuldgevoel groeit in stilte. In ons BUDDY UP ouder- en naastenprogramma merken ouders hoe opluchtend het is om te horen dat anderen precies hetzelfde voelen. Je bent welkom om te kijken of het bij je past.

Previous
Previous

Hoelang duurt herstel van een eetstoornis?

Next
Next

Waarom doet mijn kind zo vreemd met eten?