Ze weet toch dat het slecht voor haar is? Waarom doet ze het dan?
Je staat in de keuken en kijkt naar het bord dat weer bijna vol terugkomt. Je hebt het uitgelegd, gesmeekt, gedreigd. Het helpt niet. 's Avonds op de bank zegt je partner iets over het nieuws, en jij hoort het niet eens. In je hoofd draait die ene vraag: waarom doet mijn kind dit?
Misschien heb je al van alles bedacht. Is het die vriendin? De nieuwe school? Iets wat ik verkeerd heb gezegd? Je googelt tot diep in de nacht en wordt er alleen maar onrustiger van.
Die vraag is logisch. Je wilt begrijpen wat er gebeurt, zodat je weet wat je kunt doen. En het voelt alsof het antwoord ergens in het eten moet zitten. Toch zit het daar meestal niet.
Gaat een eetstoornis eigenlijk over eten?
Voor jou als ouder draait alles om het eten. Logisch, want dat is wat je ziet. Maar voor je kind is het eten vaak niet het eigenlijke probleem. Het is de buitenkant. Het signaal.
Een moeder vertelt in BUDDY UP, het boek van Isabelle Plasmeijer:
"Het draait niet om het eten, dat is slechts een uiting. Het is een controlemechanisme, om jezelf staande te houden. Dat had ik graag vanaf dag 1 willen weten [...]"
Ingrid, moeder van Bente
In het boek noemt Isabelle het daarom bewust vaak een eetprobleem. Het is een manier van omgaan met iets wat te groot voelt. Een copingsmechanisme. Het gedrag rond eten is het topje van de ijsberg. Daaronder zit veel meer.
Wat betekent het dat een eetstoornis een functie heeft?
Het klinkt misschien vreemd: dat iets wat zo schadelijk is, ook iets oplevert. Maar zo werkt het wel. Het eetprobleem helpt je kind om iets te verdragen, te vermijden of onder controle te houden. Het heeft een positieve intentie. Je kind probeert zichzelf te beschermen tegen pijn.
Wat die pijn is, verschilt per kind. Het kan gaan over spanning, onzekerheid, verdriet, het gevoel niet goed genoeg te zijn, of een gebeurtenis die nooit echt verwerkt is. Vaak weet je kind het zelf ook niet precies.
Een vader beschrijft in BUDDY UP hoe het bij zijn dochter ging:
"Het begon zo onschuldig. [...] Alles wat in het leven angst, onzekerheid en stress oplevert, wordt gecodeerd als: ik ben te dik. [...] Controle over het lichaam is controle over het leven."
Koos, vader van Nora
Dat laatste zinnetje zegt veel. Als het leven onvoorspelbaar voelt, kan controle over eten en lichaam een houvast lijken. Het werkt even. Daarom is het zo lastig om los te laten.
Wat is de bal onder water?
Isabelle gebruikt in het boek een beeld dat veel ouders helpt. Stel je voor dat je een bal onder water duwt. Dat lukt, zolang je blijft duwen. Maar het kost kracht. En zodra je loslaat, schiet de bal omhoog.
Misschien herken je het van thuis. Een rustige week, je kind lijkt wat ontspannener. En dan ineens, na een kleine opmerking of een moeilijke schooldag, een uitbarsting die nergens op lijkt te slaan. Of een avond waarop je kind zich opsluit op de kamer en je achter de dichte deur niets hoort.
Zo gaat het met gevoelens die je kind wegduwt. Het eetprobleem is een manier om die bal onder water te houden. Niet eten, eten om te verdoven, compenseren of tellen: het houdt de lastige gevoelens even weg. Maar de bal blijft er. En hoe langer hij onder water wordt gehouden, hoe harder hij boven komt.
En de boemerang?
Het tweede beeld is de boemerang. Wat je wegwerpt, komt terug. Gevoelens die niet gevoeld mogen worden, verdwijnen niet. Ze komen terug in een andere vorm: als somberheid, als boosheid, als nog strengere regels rond eten.
Dit verklaart ook waarom alleen het eetgedrag aanpakken vaak niet genoeg is. Als de functie blijft bestaan, zoekt de pijn een andere uitweg. Behandeling die ook naar de onderliggende problemen kijkt, maakt daarom zo'n verschil.
Waarom stopt mijn kind niet, als het zo duidelijk schadelijk is?
Omdat de bescherming voor je kind op dit moment groter voelt dan de schade. Van buitenaf zie jij vooral wat het eetprobleem kapotmaakt. Van binnenuit voelt je kind vooral wat het oplevert: rust in het hoofd, een gevoel van grip, even geen verdriet.
Veel kinderen voelen zich in het begin zelfs sterker door het eetprobleem. Pas later merken ze dat de controle hen in zijn greep heeft, in plaats van andersom. Dat maakt het zo verwarrend voor ouders. Wat jij als gevaar ziet, voelt voor je kind nog als veiligheid.
Daarom werkt alleen verbieden of overtuigen zelden. Je vraagt je kind dan om een reddingsboei los te laten, terwijl het nog niet kan zwemmen.
Wat is de boodschap onder het gedrag?
Dit is misschien de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen. Niet: hoe krijg ik mijn kind aan het eten? Maar: wat probeert mijn kind met dit gedrag te zeggen, of te vermijden?
In het boek staat een werkblad met vragen die je daarbij kunnen helpen. In eigen woorden:
Wanneer begon het eetprobleem? Wat speelde er in die periode?
Welke situaties ontloopt je kind sinds het eetprobleem er is?
Welke emoties lijken moeilijk voor je kind: boosheid, verdriet, angst, teleurstelling?
Wat gebeurt er vlak voordat het gedrag sterker wordt?
Waar zou je kind zonder het eetprobleem mee geconfronteerd worden?
Je hoeft niet meteen antwoorden te hebben. Soms zie je pas na weken een patroon. Schrijf op wat je opvalt. Neem het mee naar de behandelaar. Jouw kijk op je kind is waardevolle informatie.
Betekent dit dat het mijn schuld is?
Had ik het moeten zien? Heb ik iets fout gedaan? Veel ouders liggen daar 's nachts wakker van.
Nee. Dat wil je misschien als eerste weten, en het is een belangrijke vraag. Een eetprobleem ontstaat bijna nooit door één oorzaak. Het is een mix van aanleg, eigenschappen en dingen die je kind meemaakt. Kinderen met een eetprobleem zijn vaak perfectionistisch, gevoelig, zorgzaam of hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Mooie eigenschappen, die onder druk een valkuil kunnen worden.
Je had niet de kennis die je nu hebt. Dat je nu zoekt naar de functie, laat zien hoe betrokken je bent. Kijk vooral naar hoe en waarom iets gebeurt, niet naar wie er schuld heeft. Dat geeft rust, voor jou en voor je kind.
Hoe praat je met je kind over de functie?
Voorzichtig. Je kind is misschien nog niet zover om erover te praten. Het eetprobleem voelt voor je kind als bescherming. Als jij die bescherming aanvalt, voelt dat als een aanval op je kind zelf.
Daarom helpt nieuwsgierigheid meer dan uitleg. Je hoeft je kind niet te vertellen wat de functie is. Je kunt laten merken dat je wilt begrijpen wat erachter zit, en dat je niet alleen naar het bord kijkt.
Wat wel helpt:
Vragen stellen uit oprechte interesse, op een rustig moment.
Laten merken dat je ziet dat je kind het moeilijk heeft.
Ruimte geven voor gevoelens, ook als die ongemakkelijk zijn.
De behandelaar vragen hoe zij naar de functie kijken.
Geduld hebben als je kind nog geen antwoord heeft.
Wat je liever vermijdt:
Zelf de functie invullen en dat aan je kind vertellen als feit.
Het gesprek steeds terugbrengen naar wat er gegeten is.
Zeggen dat het "gewoon" een kwestie van willen is.
Het gesprek voeren vlak voor, tijdens of na het eten.
Wat kun je zeggen?
"Ik denk dat dit niet echt over eten gaat. Ik wil graag begrijpen wat er voor jou achter zit."
"Je hoeft het nu niet uit te leggen. Ik wil alleen dat je weet dat ik ernaar wil luisteren."
"Ik zie dat je het zwaar hebt. Wat is er de laatste tijd lastig voor je?"
"Is er vandaag iets gebeurd waardoor het moeilijker was?"
"Ik ben niet boos op jou. Ik maak me zorgen en ik wil naast je staan."
Wanneer moet je wel direct ingrijpen?
De functie begrijpen kost tijd. Maar je kind lichamelijk veilig houden gaat altijd voor. Zie je signalen als flauwvallen, duizeligheid, verwardheid, hartkloppingen of extreme vermoeidheid? Bel dan de huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost. Bij acuut gevaar bel je 112.
Begrip en veiligheid gaan samen. Het een sluit het ander niet uit.
Een andere manier van kijken
Als je het eetprobleem ziet als bescherming, verandert er iets. Je kind is dan niet koppig of ondankbaar. Je kind probeert met de middelen die het heeft overeind te blijven. Dat maakt het niet minder zorgelijk, wel begrijpelijker.
Herstel betekent dan ook meer dan weer gewoon eten. Het betekent dat je kind andere manieren vindt om met pijn om te gaan. Dat het gevoelens leert voelen zonder dat de bal omhoog schiet. Dat gaat stap voor stap, en jij kunt daar een stille, stevige plek in zijn. Veel kinderen vinden die andere manieren. Dit is een hoofdstuk, niet het hele verhaal.
Lees ook
Wil je beter begrijpen wat er onder het gedrag van je kind zit? Het BUDDY UP ouder- en naastenprogramma helpt je de functie van het eetprobleem te zien en je kind daarin te steunen.