Het ene moment lacht ze om een grap van haar broertje. Tien minuten later, aan tafel, kijkt ze je aan met een blik die je niet herkent. Ze schreeuwt, ze huilt, ze zegt dingen die je raken. Na het eten zit ze stil op de bank, en is ze weer een beetje zichzelf.
Veel ouders beschrijven het zo: alsof er twee mensen in huis wonen. Je kind, en iets anders. Dat gevoel klopt meer dan je misschien denkt. En het kan je helpen, als je het bewust gebruikt.
Misschien herken je dit:
"Soms herken ik mijn eigen kind niet als we aan tafel zitten."
"Na het eten is ze ineens weer lief. Alsof er niets gebeurd is."
"Ik word zo boos, en daarna voel ik me schuldig."
"Wie praat er nou eigenlijk tegen me: zij of die ziekte?"
Twee namen voor twee stemmen
Jeanette steunde haar dochter Debbie vijftien jaar lang in haar strijd tegen anorexia. Ze schreef op deze site wat ze in die jaren leerde. Een van de eerste dingen was dit:
"ik heb mezelf aangeleerd om haar als dochter te blijven zien met de ziekte Anorexia."
Ze ging nog een stap verder. Ze gaf de anorexia een eigen naam: Anna.
"Ik gaf het ook altijd twee namen: nu praat ik met Debbie, nu is Anna aan het woord"
Daardoor wist ze steeds met wie ze te maken had. Was het haar dochter die praatte, of de eetstoornis? Dat bepaalde hoe ze reageerde.
Waarom helpt het om ze uit elkaar te houden?
Een eetstoornis praat mee in het hoofd van je kind. Strenge, angstige gedachten over eten, het lichaam en jezelf. Als die gedachten sterk zijn, lijkt het alsof je kind ze zelf meent. Je kind zegt dan dingen als "ik heb al gegeten", "laat me met rust" of "je wilt me gewoon dik maken".
Een oud artikel op deze site zei het zo:
"Soms kunnen ouders zelfs letterlijk zien wanneer ze met hun ‘echte’ kind te maken hebben en wanneer ‘de eetstoornis van hun kind’ aan het woord is."
Als je dat onderscheid maakt, gebeuren er drie dingen:
Je neemt het minder persoonlijk. De harde woorden komen niet van je kind, maar van de ziekte.
Je blijft van je kind houden. Ook als het gedrag je tot wanhoop drijft.
Je kind voelt zich minder slecht. Je kind hoort: ik ben niet slecht, ik ben ziek.
Laura, die zelf herstelde van anorexia, schreef er een kop boven die veel zegt:
"Je bent niet de eetstoornis, je hebt een eetstoornis"
Hoe reageer je als de eetstoornis praat?
Jeanette had daar een duidelijke aanpak voor:
"Op de momenten dat de Anorexia heel sterk was ging ik dan ook geen discussies met haar aan, ik handelde zoals ik moest handelen"
Met de eetstoornis valt niet te onderhandelen. Discussies over hoeveel, wanneer en waarom leveren alleen strijd op. Wat wel helpt: rustig blijven, de afspraken volgen die je met de behandelaar hebt gemaakt, en niet ingaan op elk argument.
En als haar dochter er wel was?
"maar op de momenten dat zij, mijn dochter, er ‘was’ genoot ik met volle teugen"
Het helpt om van tevoren af te spreken wat je doet als de eetstoornis het overneemt. Bijvoorbeeld: je blijft aan tafel zitten, je praat over iets anders, je gaat niet in op opmerkingen over het eten. Spreek dat af met je partner en met de behandelaar. Dan hoef je op het moment zelf niet na te denken, en reageer je allebei hetzelfde.
Dan deden ze samen leuke dingen. Dan was er ruimte voor gesprekken, soms zelfs over wat er achter de eetstoornis zat. Die momenten gaven allebei kracht om door te gaan.
Je bent boos op de ziekte, niet op je kind
Mirjam, de moeder van een dochter met anorexia, vertelde dat juist dit onderscheid hen in het begin enorm hielp:
"Het is de eetstoornis die niet wil eten, boos wordt en strijd met je levert omdat je het weg wil hebben."
En ze voegde eraan toe:
"Je kind is net zo verdrietig, zo niet verdrietiger dan jij en heeft alle steun en liefde nodig."
Dat is belangrijk om te onthouden op de zware avonden, als je zelf op ontploffen staat. Je kind lijdt zelf ook. Onder het verzet zit vaak een kind dat bang is, en dat het ook niet meer weet.
Jeanette schreef dat ze soms flink ruzie had met "Anna". Ze liet duidelijk merken dat Anna niet welkom was in het gezin. Maar Debbie bleef welkom. Altijd.
Wat kun je zeggen?
Als de eetstoornis praat:
"Ik hoor dat de eetstoornis nu heel hard praat. Ik ga daar niet over discussiëren."
"Ik weet dat dit eng voelt. We doen het toch, zoals afgesproken."
"Ik ben niet boos op jou. Ik ben boos op wat de eetstoornis met je doet."
Als je kind er even weer is:
"Fijn dat je er bent. Zullen we samen iets leuks doen?"
"Ik zag net hoe zwaar het was. Hoe was dat voor jou?"
"Ik hou van jou. Dat verandert niet, wat de eetstoornis ook zegt."
Moet je de eetstoornis een naam geven?
Dat hoeft niet. Voor sommige kinderen werkt een naam heel goed. Ze kunnen dan zelf zeggen: "Nu is het die stem weer." Andere kinderen vinden het kinderachtig of voelen zich niet serieus genomen. Overleg het met je kind en de behandelaar. Je kunt ook gewoon "de eetstoornis" zeggen. Het gaat om het onderscheid, niet om de naam.
Let er wel op dat je kind niet het idee krijgt dat het geen invloed meer heeft. Je kind is niet de eetstoornis, maar kan wel kiezen om ertegenin te gaan. Een oud artikel op deze site gaf het zo mee: je kind heeft er niet voor gekozen een eetstoornis te krijgen, maar het kan wel kiezen voor herstel.
Wat helpt wel en wat niet
Wat helpt:
Rustig en voorspelbaar reageren als de eetstoornis sterk is.
Genieten van de momenten dat je kind er is.
Benoemen dat je boos bent op de ziekte, niet op je kind.
Je eigen afspraken volgen, ook als de eetstoornis protesteert.
Wat niet helpt:
Discussies over eten, hoeveelheden of het lichaam.
Je kind verwijten wat de eetstoornis doet.
Overdreven blij zijn bij elke vooruitgang. Jeanette schreef: "niet hardop juichen bij een paar ons aangekomen maar er gewoon zijn, dat is belangrijk!"
Vergeten dat je kind ook zelf een stem heeft.
Ook jij mag blijven lachen
Jeanette merkte dat de eetstoornis het niet leuk vond als zij vrolijk was. Juist op die momenten kwamen er rotopmerkingen. Ze besloot zich daar niet door te laten leiden. Ze bleef genieten van haar kleinkinderen en van haar paarden. Zo liet ze zien dat de anorexia niet het hele gezin in zijn macht had.
Schamen deed ze zich nooit:
"Schamen voor haar ziekte heb ik nooit gedaan, je schaamt je ook niet als je kind griep heeft"
Het was een proces van jaren. Maar Debbie won. Bij het schrijven van haar verhaal was haar dochter al bijna drie jaar stabiel. Jeanette was trots en dankbaar.
Wordt het thuis onveilig, of zie je lichamelijke signalen zoals flauwvallen of extreme vermoeidheid? Bel dan dezelfde dag de huisarts of de huisartsenpost. Bij acuut gevaar bel je 112.
Lees ook
Wil je oefenen met het onderscheid tussen je kind en de eetstoornis, samen met andere ouders? Bekijk het BUDDY UP ouder- en naastenprogramma, begeleid door ervaringsdeskundigen.