Niet weer. Alsjeblieft niet weer.
Het ging een tijd goed. Je kind lachte weer, at mee aan tafel, maakte plannen. Je durfde voorzichtig te ontspannen. En nu zie je de oude signalen terugkomen. De stilte aan tafel, het terugtrekken, die blik die je zo goed kent.
Je schrikt. Alles was voor niets, denk je. We beginnen weer bij nul. Die angst is heel begrijpelijk. Maar een terugval betekent niet dat al het werk verloren is.
Hoort terugval bij herstel?
Vaak wel. Herstel gaat zelden in een rechte lijn. Het lijkt meer op een kronkelpad: stukken vooruit, stukken stilstand, soms een stuk terug. Veel mensen die hersteld zijn, vielen onderweg een of meer keren terug.
Isabelle Plasmeijer schrijft er in haar boek BUDDY UP heel helder over:
"Zonder terugval ook geen groei. Geen enkel kind is ooit hersteld in 1 rechte lijn omhoog."
Isabelle Plasmeijer, uit BUDDY UP
Een terugval is dus geen bewijs dat je kind het niet kan, of dat jij iets fout deed. Het is een moment waarop het eetprobleem weer meer ruimte pakt, vaak omdat er iets spanning geeft. En juist van dat moment kunnen jullie veel leren.
Waar in het herstel past een terugval?
In BUDDY UP beschrijft Isabelle herstel als een route met zeven fases: de Recovery Roadmap. Die loopt van ontkenning, via erkenning en het starten van hulp, naar de fase waarin je kind twijfelt of het er wel of niet vanaf wil. Daarna komen terugval, loslaten en uiteindelijk transformatie.
Terugval heeft dus een eigen plek op die route. Het is geen ontsporing, maar een fase. Veel kinderen gaan een tijd heen en weer tussen willen herstellen, terugvallen en weer een stukje loslaten. Dat heen en weer gaan heet ambivalentie. Het is vermoeiend, maar heel normaal.
Waarom is dat belangrijk voor jou? Omdat je kind zich bij een terugval vaak enorm schaamt. Als jij terugval ziet als iets wat erbij hoort, kan je kind weer opstaan zonder gezichtsverlies. Dat is een van de belangrijkste dingen die je kunt doen.
Wanneer kan een terugval komen?
Vaak in periodes van verandering of stress:
Een nieuwe school, studie, verhuizing of baan
Toetsen, examens of drukte
Verlies of verdriet, zoals een breuk of een ruzie met vrienden
Het afbouwen of stoppen van begeleiding
Vakanties en feestdagen, met minder structuur en meer eten in gezelschap
Opmerkingen van anderen over uiterlijk of lichaam
Het helpt om zulke periodes vooraf te herkennen en er samen bij stil te staan.
Wat zijn trekjes en trucjes?
In BUDDY UP noemt Isabelle de eerste kleine signalen van een terugval "trekjes en trucjes". Het zijn vaak subtiele dingen. Een oud gewoontetje dat terugkomt. Een smoesje om niet mee te eten. Een extra rondje lopen. Net iets meer controle op een moment van spanning.
Je ziet het bord dat net iets langer blijft staan. De jas die al aan is als het eten op tafel komt. En je denkt: zie ik spoken, of is dit het weer?
Elk kind heeft zijn eigen trekjes en trucjes. Je kind kent ze zelf het best. Jij ziet er ook een paar, vanaf de buitenkant. Het advies is om er liefdevol alert op te blijven. Niet als politieagent die alles controleert, maar als ouder die oplet en het durft te benoemen.
Welke signalen zie je?
Je kind trekt zich meer terug of wordt stiller
Oude gewoontes rond eten komen terug
Je kind wordt prikkelbaar, somber of angstig
Er wordt meer gesport, of juist veel minder gedaan
Sociale momenten met eten worden weer vermeden
Je onderbuikgevoel zegt dat er iets is
Wat doe je bij een terugval?
Wat wel helpt:
Haal eerst zelf adem. Je schrik is logisch, maar paniek helpt niemand.
Benoem wat je ziet, zonder verwijt. Vertel rustig welke trekjes je opvallen, en vraag hoe het met je kind gaat.
Zoek snel contact met de zorg. Bel de behandelaar of begeleider. Hoe eerder, hoe kleiner de terugval vaak blijft. Is er geen behandelaar meer? Ga dan naar de huisarts.
Pak terug op wat eerder hielp. Welke afspraken, structuur of steun werkten toen?
Let op het lichaam. Bij duizeligheid, flauwvallen of grote lichamelijke achteruitgang bel je de huisarts of huisartsenpost. Bij acuut gevaar bel je 112.
Wat je liever niet doet:
Zeggen dat het "weer helemaal mis" is. Dat ontneemt je kind de moed.
Teleurstelling laten doorklinken in elke zin.
Straffen of dreigen. Daarmee ga je touwtrekken met het eetprobleem, en dat verhardt het.
Wachten tot het vanzelf overgaat.
Wat kun je zeggen?
"Ik merk dat het de laatste tijd zwaarder lijkt te gaan. Klopt dat? Ik ben er voor je."
"Je hebt al zoveel geleerd. Dat is niet weg."
"Een slechte periode betekent niet dat je terug bent bij het begin."
"Terugvallen hoort bij herstel. Ik ben niet boos. Ik wil je helpen weer op te staan."
"Zullen we samen je behandelaar bellen, of wil je dat zelf doen?"
Hoe maak je een triggerlijst en terugvalplan?
Een praktische tip uit BUDDY UP: maak samen met je kind een lijst met triggers. Welke situaties, gevoelens of opmerkingen maken het moeilijker? En wat kan je kind doen als zo'n trigger opduikt? Denk aan iemand appen, even naar buiten gaan, iets opschrijven of hulp vragen.
Je maakt zo'n lijst op een rustig moment, niet midden in een crisis. Eventueel samen met de behandelaar. Je kunt hem uitbreiden tot een terugvalplan. Daarin staat:
Welke trekjes en trucjes bij jouw kind passen
Welke triggers je kind kent
Wat je kind zelf doet als het merkt dat het minder gaat
Wat je kind van jou vraagt, en wat juist niet
Wie je belt, en wanneer
Zo'n plan geeft houvast, ook aan jou. Je hoeft in een moeilijk moment niet alles zelf te bedenken. En je kind merkt dat het zelf invloed heeft. Dat geeft vertrouwen.
Let ook op wat er anders is dan de vorige keer. Merkt je kind zelf eerder dat het misgaat? Vraagt het sneller om hulp? Dat is vooruitgang, ook al voelt het nu niet zo.
Hoe ga je om met je eigen angst voor terugval?
Ik durf niet meer blij te zijn als het goed gaat.
Als het een tijd goed gaat, blijft er bij veel ouders toch een knoop in de maag zitten. Je let op elk bord, elke stille avond, elk extra rondje wandelen. Is dit het begin? Dat is heel menselijk. Je hebt veel meegemaakt.
Toch kan die waakzaamheid ongemerkt doorslaan. Je kind voelt dan dat het steeds bekeken wordt. Dat geeft spanning, en spanning is juist een van de dingen die een terugval in de hand werkt. Probeer daarom onderscheid te maken tussen liefdevol alert zijn en controleren.
Liefdevol alert zijn betekent: je weet welke trekjes en trucjes bij je kind horen, en je benoemt ze als je ze echt ziet. Controleren betekent: je zoekt er steeds naar. Het eerste geeft je kind steun. Het tweede geeft je kind het gevoel dat je niet in zijn herstel gelooft.
Merk je dat je eigen angst de overhand krijgt? Praat er dan over met je partner, andere ouders of een begeleider. Jouw angst mag ook ergens heen.
Ook jij mag je verdriet voelen
Een terugval is ook voor ouders zwaar. Je had zo gehoopt dat het voorbij was. Teleurstelling, boosheid en verdriet zijn normaal. Zoek een plek waar je dat kwijt kunt: bij je partner, een vriend of andere ouders.
Laat je teleurstelling liever niet bij je kind landen. Dat is niet omdat je gevoel er niet mag zijn. Het is omdat je kind zich al schuldig genoeg voelt. Bij ISA Power kun je als ouder ook terecht voor specialistische begeleiding door ervaringsdeskundigen, naast de zorg die je kind al krijgt.
Vallen en weer opstaan
Herstel is niet nooit meer vallen. Herstel is leren opstaan, steeds een beetje sneller en steviger. Elke keer dat je kind een terugval doormaakt en er weer uit komt, groeit er iets: zelfkennis, vertrouwen, veerkracht. Jij hoeft niet te voorkomen dat je kind ooit valt. Je mag er gewoon zijn als het gebeurt.
Lees ook
Wil je samen kijken wat er nu nodig is? Plan een gesprek en we denken rustig met je mee.